Opendeurenbeleid in de praktijk is maatwerk.
Sinds het voorjaar van 2025 zijn op alle locaties van Markenheem de deuren van het slot. Bewoners, veelal met een vorm van dementie, mogen zelfstandig naar buiten. Een flinke verandering, die vragen oproept bij mantelzorgers en medewerkers. Na enkele maanden blijkt: het kán. Mits je maatwerk levert.
Clienten massaal naar buiten? Welnee
“Cliënten staan echt niet in een polonaise voor de deur. En áls ze naar buiten gaan, blijven ze vaak in de tuin of in de buurt”, vertelt Rietje Steentjes. Zij en haar collega Gerrie van de Pol, beiden geriatrisch en gerontologisch verpleegkundige, zijn voortrekkers van het opendeurenbeleid bij Markenheem.
Markenheem loopt voorop
Markenheem loopt als zorgorganisatie voorop in het toepassen van de Wet zorg en dwang (Wzd). De kern van deze wet is: ‘Nee, tenzij’. Als mensen met dementie niet meer goed kunnen inschatten wat het beste is voor hen, helpen zorgverleners bij het maken van keuzes. Onvrijwillige zorg wordt alleen toegepast als het écht niet anders kan. Gerrie: “Het opendeurenbeleid is een belangrijk onderdeel van de Wzd. Tot voor kort beperkten we mensen soms in hun vrijheid, ook als dat niet echt nodig was. Nu kiezen we ervoor om hen juist zoveel mogelijk vrijheid en eigen regie te geven.”
Een zorgvuldige voorbereiding
De overstap naar een opendeurenbeleid behelst volgens Gerrie en Rietje méér dan alleen de deuren van het slot halen. “We zijn onder meer met de verschillende teams en familieleden in gesprek gegaan”, vertelt Rietje. Sensoren registreren wanneer iemand naar buiten gaat, waarna de zorg een melding krijgt. “We kijken na een tijdje hoe het gaat. Bij de ene bewoner is dat na een kwartier, bij een ander na een uur. Dat hangt af van de afspraken die daarover gemaakt zijn met familieleden. Als het raadzaam is om een bewoner een gps mee te geven, zodat iemand snel te herleiden is, dan gebeurt dit altijd in overleg met de bewoner en de familie”, zegt Rietje. “Sommige bewoners pakken een terrasje of gaan naar het tuincentrum tegenover Schavenweide, een zorglocatie van Markenheem in Doetinchem.”
Daarnaast zijn er op de verschillende locaties extra maatregelen genomen, zoals bordjes in de tuin en slimme looproutes die uitnodigen om binnen de tuin te blijven. Ook zijn er bij Schavenweide voetstappen op de grond geplakt en is bij De Zonnekamp, een Markenheem-locatie in Zelhem, de ingang verplaatst van de straatzijde naar de tuinzijde. Het uitgangspunt is helder: bewoners mogen naar buiten, tenzij er een zwaarwegende reden is om dat niet toe te staan.
Meer rust, minder frustratie
De verbale en non-verbale reacties van cliënten zijn overwegend positief. “Een gesloten deur maakt onrustig”, zegt Rietje. “De vrijheid om zelf te bepalen wanneer je naar buiten gaat, zorgt voor rust in de groep.” Gerrie en Rietje benadrukken: dat mensen naar buiten kúnnen, betekent niet dat ze dat ook doen. “Een mevrouw die vroeger aan de deur stond te trekken, opent hem nu en blijft gewoon in de deuropening staan.” Gerrie: “In het begin vonden veel medewerkers het spannend. Het is anders werken, maar niet zwaarder; er is minder onrust in de groepen.”
In gesprek blijven met elkaar
Het opendeurenbeleid roept bij sommige medewerkers en familieleden nog wel zorgen op. Gerrie: “Geen zorgmedewerker wil dat een cliënt tijdens zijn of haar dienst naar buiten gaat en niet direct te herleiden is. Maar we moeten eerlijk zijn: natuurlijk kan er iets gebeuren – maar dat geldt binnen ook. Als een bewoner niet volgens de gemaakte afspraak terug is, handelen we volgens het vermissingsprotocol. Wat belangrijk is, is dat we als organisatie het welzijn van onze bewoners vooropplaatsen. Daarbij staan we achter de wet die benadrukt dat onze bewoners de vrijheid kunnen ervaren die hen toekomt.”
Ook buurtbewoners kunnen hier iets van merken. Mocht een buurtbewoner een oudere treffen die hulp nodig lijkt te hebben, dan waardeert Markenheem het enorm als hij of zij contact opneemt.
Het succes van het beleid zit volgens Rietje en Gerrie onder meer in de manier waarop het bij Markenheem is ingevoerd. Gerrie: “Het initiatief komt vanuit de wet en is in overeenstemming met de visie van Markenheem, maar de implementatie is door ons samen met de zorgteams uitgevoerd. Rietje vult aan: “We blijven voortdurend in gesprek met collega’s en mantelzorgers. Wat maakt je ongerust? Wat heb je nodig om je zeker te voelen? En we blijven benadrukken: “Je staat er niet alleen voor. We doen het samen.”
Gerrie sluit af met de woorden: “We zijn bij Markenheem samen verantwoordelijk, maar ook als maatschappij in z’n geheel. Ik denk dat we later zeggen: deden we écht de deur in verpleeghuizen op slot?”
