Bewoners, veelal met een vorm van dementie, mogen en kunnen zelfstandig naar buiten. Het opendeurenbeleid stelt hun welzijn en vrijheid centraal. Gerrie van de Pol, geriatrisch en gerontologisch verpleegkundige en voortrekker van het initiatief, vertelt: “Het beleid komt voort uit de wet en sluit aan bij de visie van Markenheem. De invoering hebben we samen met de zorgteams vormgegeven.”

De verbale en non-verbale reacties van cliënten zijn overwegend positief. “De vrijheid om zelf te bepalen wanneer je naar buiten gaat, geeft rust in de groep. Het is anders werken, maar doordat er minder onrust is, wordt het werk niet zwaarder”, vertelt Rietje Steentjes, eveneens geriatrisch en gerontologisch verpleegkundige en medevoortrekker.

“Het beleid komt voort uit de wet en sluit aan bij de visie van Markenheem” – Gerrie van de Pol

Samen in gesprek

In het begin vonden medewerkers en mantelzorgers het spannend. “Door samen in gesprek te gaan, proberen we dit gevoel weg te nemen”, vertelt Rietje. “We stellen elkaar veel vragen: ‘wat maakt je ongerust?’ en ‘wat heb je nodig om je zeker te voelen?’. We blijven benadrukken dat niemand er alleen voor staat. We doen het samen.”

Risico’s zijn er altijd, zowel binnen als buiten. “Wanneer een bewoner niet volgens afspraak terug is, handelen we volgens de individuele afspraken die we samen met de eerste contactpersoon hebben gemaakt en maken we gebruik van het vermissingsprotocol. Daarbij staat het welzijn van bewoners voorop”, licht Gerrie toe. “Als ouderen met dementie niet meer goed kunnen inschatten wat het beste voor hen is, helpen onze zorgverleners bij het maken van keuzes. Onvrijwillige zorg wordt alleen toegepast als het écht niet anders kan.”

Dat mensen naar buiten kúnnen, betekent echter niet dat ze dat ook doen. “Als bewoners al naar buiten gaan, blijven ze vaak in de tuin of in de buurt”, vervolgt Rietje. Volgens Gerrie werden mensen tot voor kort soms onnodig beperkt in hun vrijheid. “Inmiddels kiezen we ervoor om hen zoveel mogelijk vrijheid en eigen regie te geven. Het opendeurenbeleid, dat hier een belangrijk onderdeel van is, past binnen de uitgangspunten van de Wzd.”

“Als bewoners al naar buiten gaan, blijven ze vaak in de tuin of in de buurt” – Rietje Steentjes

Méér dan de deuren van het slot

De overstap naar een opendeurenbeleid behelst volgens Gerrie en Rietje meer dan alleen de sleutel omdraaien. “We zijn in gesprek gegaan met de verschillende teams en familieleden”, vertelt Rietje. “Samen maken zij afspraken over wat voor iedere bewoner passend en zo veilig mogelijk is.”

Zo wordt technologie ingezet om de vrijheid te ondersteunen. “Sensoren registreren wanneer iemand naar buiten gaat, waarna de zorg een melding krijgt”, legt Rietje uit. “Op basis van de gemaakte afspraken volgt die melding na een bepaalde tijd: bij de ene bewoner na een kwartier, bij een ander na een uur.” Als iemand het terrein verlaat, krijgt diegene een gps mee. Wil een cliënt die niet dragen, dan wordt dat besproken met de familie en andere disciplines, zoals de Wzd voorschrijft.

Daarnaast zijn op de verschillende locaties aanvullende maatregelen genomen, zoals bordjes in de tuin en slimme looproutes die uitnodigen om binnen de tuin te blijven. Het uitgangspunt blijft helder: bewoners kunnen naar buiten.

‘Nee, tenzij’

Markenheem loopt als zorgorganisatie voorop in het toepassen van de Wzd. De kern van de wet is: ‘nee, tenzij’. Het succes van het beleid zit volgens Rietje en Gerrie onder meer in de manier waarop het bij Markenheem is ingevoerd. “Het initiatief komt voort uit de wet en sluit aan bij de visie van Markenheem, maar de implementatie is samen met de zorgteams uitgevoerd”, vertelt Gerrie.

Ze sluit af met de woorden: “We zijn bij Markenheem samen verantwoordelijk, maar ook als maatschappij in z’n geheel. Vroeger bonden we mensen in verpleeghuizen vast om vallen te voorkomen. Dat kun je je nu niet meer voorstellen. Ik denk dat we later zeggen: deden we écht de deur in verpleeghuizen op slot?”